Kim Bảng – Ngày 6/9/2026, có những ký ức của một làng quê không chỉ được lưu giữ trong sử sách, mà còn sống mãi trong những nén hương, những giọt nước mắt và lòng biết ơn được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác. Lễ “Giỗ trận” Kim Bảng năm 2026 là một cuộc trở về như thế – trở về với ngày đau thương 10/8/1949, khi 18 cán bộ, đảng viên, du kích và người dân Kim Bảng bị bắt, tra tấn và sát hại nhưng vẫn kiên trung, không khuất phục; trở về để tưởng niệm, tri ân và nhắc nhớ giá trị vô giá của hòa bình hôm nay. Từ một ngày giỗ chung của làng, Kim Bảng đã gìn giữ nên một không gian văn hóa đặc biệt, nơi lịch sử được tiếp nối bằng đạo lý “Uống nước nhớ nguồn”, bằng tình làng nghĩa xóm và bằng trách nhiệm trao truyền ký ức cho thế hệ trẻ. Trong kỷ nguyên số và trí tuệ nhân tạo, Lễ Giỗ trận càng cho thấy một chân lý giản dị mà sâu sắc: công nghệ có thể lưu giữ dữ liệu của quá khứ, nhưng chỉ lòng biết ơn của con người mới có thể giữ cho những ký ức thiêng liêng ấy thực sự sống mãi. Xin trân trọng giới thiệu tới quý độc giả bài viết về Lễ “Giỗ trận” Kim Bảng năm 2026 của Nhà nghiên cứu văn hóa Đỗ Hoàng, Phó Chủ tịch Hội đồng Quản lý Quỹ Văn hiến Việt Nam – một góc nhìn sâu sắc về giá trị lịch sử, văn hóa, đạo lý và sức mạnh tinh thần của Lễ Giỗ trận trong đời sống cộng đồng, đặc biệt trong bối cảnh đất nước đang bước mạnh mẽ vào kỷ nguyên số và trí tuệ nhân tạo.

LỄ “GIỖ TRẬN” KIM BẢNG NĂM 2026, KHÚC TRÁNG CA CỦA ĐẠO LÝ, LÒNG BIẾT ƠN VÀ ĐIỂM TỰA TINH THẦN TRONG KỶ NGUYÊN SỐ

Nhà nghiên cứu văn hóa Đỗ Huy Hoàng – Phó Chủ tịch HĐQL Quỹ Văn hiến Việt Nam.

“Có những nỗi đau hóa đá, nhưng cũng có những giờ khắc của lịch sử khi được ấp ủ bằng nước mắt và đạo lý của cả một cộng đồng đã nở thành những đóa hoa bất tử. “Giỗ trận” không chỉ đơn thuần là để nhớ về những người đã hy sinh trong cùng 1 ngày mà còn là khúc tráng ca bi tráng nhất về sự sống, được cất lên từ tận cùng của lòng biết ơn.

Giờ đây có thể số hóa một văn bia, dựng lại không gian 3D của một ngôi đình cổ, nhưng không có một thuật toán nào thay thế được sự rung động của bao con tim khi đứng trước anh linh của những người đã khuất. Lễ Giỗ trận Kim Bảng năm 2026 là minh chứng hùng hồn: Dân tộc Việt Nam đang hòa nhập vào kỷ nguyên trí tuệ nhân tạo, nhưng không hòa tan, vẫn vẹn nguyên truyền thống cội nguồn.”

Trong hệ thống tín ngưỡng dân gian Việt Nam, “Giỗ trận” là một thiết chế văn hóa mang tính đặc thù cao. Khác với giỗ gia tiên lấy huyết thống làm hệ quy chiếu, Giỗ trận là nghi thức tưởng niệm của cả một cộng đồng dành cho những cá nhân (chiến sĩ và dân thường) tử nạn trong cùng một sự kiện khốc liệt. Đây là cơ chế giải tỏa chấn thương tâm lý tập thể và tái thiết lập trật tự xã hội sau các biến cố lịch sử. Dưới lăng kính của nhân học văn hóa, không một dân tộc nào trên thế giới lại có phương thức chữa lành những vết thương chiến tranh nhân văn và độc đáo như của người Việt Nam.

Lịch sử cho thấy, Giỗ trận xuất hiện từ rất lâu và luôn gắn liền với triết lý nhân đạo sâu sắc của nền văn minh lúa nước ở Việt Nam, đó là: Giỗ trận Đống Đa (Kỷ Dậu 1789) ghi dấu sự kiện vua Quang Trung lập đàn bạt độ, thu nạp hài cốt tử sĩ Tây Sơn và tàn quân Thanh thể hiện tư duy siêu việt, dùng sự bao dung tâm linh để xóa nhòa hận thù chiến tranh. Lễ tế Âm hồn thất thủ Kinh đô (23/5 Âm lịch, 1885), nhân dân xứ Huế đồng loạt lập đàn tế ngoài trời, cúng bái hàng vạn binh sĩ, dân thường ngã xuống trước hỏa lực thực dân. Nỗi đau lịch sử đã hóa thành “mối giỗ chung” của cả vùng đất. Giỗ trận Vị Xuyên (12/7 Dương lịch): Biểu tượng tưởng niệm hiện đại tại Hà Giang, nơi cộng đồng cựu chiến binh và người dân duy trì tập tục gọi hồn, dâng hương, minh chứng cho tính kế thừa liên tục của tín ngưỡng này…

Chứng tích lịch sử

Nam Sách là vùng quê giàu truyền thống cách mạng, ngày 15/2/1959, vinh dự được đón Chủ tịch Hồ Chí Minh về thăm và xã Phú Điền thuộc huyện Nam Sách cũng hai lần được đồng chí lãnh đạo cao nhất của Đảng về thăm.

Trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lược, Lịch sử Đảng bộ xã Phú Điền, huyện Nam Sách, tỉnh Hài Dương (nay là xã An Phú, thành phố Hải Phòng) đã ghi: Năm 1948, dưới sự lãnh đạo của Đảng ủy, Ủy ban hành chính kháng chiến xã, toàn dân phấn khởi chung tay xây dựng các phong trào phục vụ kháng chiến. Lực lượng dân quân du kích tiếp tục được củng cố phát triển mạnh, khí thế thi đua sôi nổi, phong trào “giết gặc lập công” bảo vệ quê hương được toàn quân và dân trong xã nhiệt tình hưởng ứng…

Thua đau trên các chiến trường, để trả thù phong trào cách mạng, rạng sáng ngày 10 tháng 8 năm 1949, tức ngày 16 tháng Bảy âm lịch, quân Pháp huy động lực lượng lớn, bất ngờ bao vây và càn quét Kim Bảng. Các ngả đường bị phong tỏa. Quân địch lùng sục khắp làng, phát hiện 02 hầm bí mật và bắt đi 18 cán bộ, đảng viên, du kích và người dân, trong đó có 13 đảng viên. Trong số những người bị bắt có đồng chí Lê Văn Nhân, tức Hài, Chủ tịch Ủy ban Hành chính kháng chiến đầu tiên của xã Phú Điền. Biết rõ vai trò của đồng chí đối với phong trào cách mạng địa phương, kẻ thù đã dùng nhiều cực hình tra tấn hết sức dã man ngay trước toàn thể dân làng, hòng buộc đồng chí khai báo về tổ chức Đảng, cán bộ, du kích và các cơ sở cách mạng. Nhưng đồng chí Lê Văn Nhân đã giữ trọn khí tiết của người cộng sản không khuất phục, không khai báo. Sau nhiều giờ bị tra tấn, đồng chí đã bị kẻ thù sát hại, anh dũng hy sinh. Noi gương đồng chí, mười bảy người còn lại cũng kiên quyết  không khai, không chịu khuất phục nên đã bị sát hại trong cùng một ngày… và ngày đó, dân làng Kim Bảng không ai bảo ai đã lấy làm ngày Giỗ trận.

Đảng và Nhà nước đã truy tặng danh hiệu Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân cho đồng chí Chủ tịch xã Lê Văn Nhân, trao bằng Tổ quốc ghi công cho 13 gia đình Liệt sĩ… Bằng việc xếp chung các vị Anh hùng, liệt sĩ và những người dân, người vô danh vào cùng một ban thờ, dâng chung một mâm bạt tiến, người Kim Bảng đã gửi gắm một thông điệp nhân văn đến tột cùng: Trước cái chết vì nghĩa lớn, mọi sinh mệnh đều bình đẳng và sống khôn, chết thiêng cùng dân tộc.

Buổi sáng giữa thu năm 2026, trên sân Giếng làng, trước Nhà bia tưởng niệm, hàng trăm người dân Kim Bảng đứng lặng im, khói trầm hương đặc quánh… không phải do khói trầm làm cay mắt, mà là những giọt nước mắt từ lòng biết ơn, đong đầy nhớ thương đã tuôn chảy từ lúc nào trên những gương mặt chằng chịt nếp nhăn thời gian của người cao tuổi và trên cả những đôi mắt trong veo của người trẻ tuổi. Lễ Giỗ trận Kim Bảng năm 2026 đã bắt đầu bằng một khoảng lặng quặn thắt và thiêng liêng đến nhường ấy.

Những dòng ký ức được tìm thấy trong Lịch sử Đảng bộ và Nhân dân Phú Điền (trong tất cả những lần xuất bản), thật cảm xúc tri ân dâng trào về những đóng góp của các bậc tiền nhân, cha ông

Không khí Lễ Giỗ trận Kim Bảng 2026 

Tình làng, nghĩa xóm chung tay ngày Giỗ trận

Trước ngày Lễ Giỗ trận, không khí chuẩn bị đã lan tỏa trong cộng đồng. Đông đảo cán bộ, nhân dân, thân nhân các gia đình liệt sĩ và những người con quê hương cùng nhau góp công, góp sức, chỉnh trang không gian tưởng niệm, chuẩn bị lễ vật và tổ chức các hoạt động phục vụ ngày Giỗ. Một trong những hoạt động mang đậm nét văn hóa truyền thống là tổ chức gói 333 chiếc bánh chưng được làm bằng sự thành tâm và tinh thần đoàn kết để dâng lên trong ngày Giỗ trận. Những ngày này không khí quê hương càng thêm ấm áp bởi sự chung tay góp sức của nhiều tổ chức, cá nhân và những người con xa quê. Nhiều  hiện vật và hình ảnh về quê hương, nhiều cuốn sách quý cũng được các nhà khoa học, nhà chuyên môn và những người con Kim Bảng thành đạt trở về trao tặng. Mỗi cuốn sách không chỉ là một món quà tri thức, mà còn gửi gắm tình yêu quê hương, tinh thần hiếu học và mong muốn truyền lại cho thế hệ trẻ những giá trị tốt đẹp. Công việc chuẩn bị Giỗ trận không chỉ là chuẩn bị cho một ngày tưởng niệm, mà còn trở thành một cuộc hội tụ của ký ức, tri ân, tri thức và nghĩa tình quê hương, nơi những người con Kim Bảng cùng trở về, cùng đóng góp và cùng tiếp nối những giá trị mà các thế hệ cha ông đã vun đắp.

Ngày 28/8, dân làng cùng thân nhân gia đình liệt sĩ cùng tổ chức lễ cầu siêu cho vong linh các anh hùng, liệt sĩ và người dân Kim Bảng đã mất, cầu mong những điều tốt đẹp sẽ đến với tất cả mọi người. Sáng ngày chính lễ (29/8/2026, tức ngày 17/7 âm lịch Bính Ngọ), Lễ dâng hương tưởng niệm các Anh hùng, liệt sĩ và nhân dân Kim Bảng đã hy sinh, được tổ chức trang nghiêm tại khu vực Nhà bia tưởng niệm và giếng Làng. các đồng chí lãnh đạo chủ chốt của xã cùng đại diện các ban, ngành, đoàn thể về tham dự. Hòa thượng Thích Thanh Vân, Ủy viên Hội đồng Trị sự Giáo hội Phật giáo Việt Nam, Phó Trưởng ban Nghi lễ Trung ương Giáo hội Phật giáo Việt Nam, Phó Trưởng ban Thường trực Ban Trị sự Giáo hội Phật giáo Việt Nam thành phố Hải Phòng trang nghiêm tiến hành các nghi thức dâng hương tưởng niệm. Đoàn người nối nhau quanh giếng cổ như thể hiện sự tiếp nối giữa quá khứ và hiện tại, giữa những người đã khuất với nhứng người đang sống, gắn kết sự tưởng nhớ với tri ân và tiếp lửa truyền thống yêu nước cho các thế hệ mai sau.

Nếu bạn có mặt ở sân đình Kim Bảng ngày hôm ấy, bạn sẽ hiểu vì sao nghi lễ này lại có sức nặng đến nghẹt thở như vậy. Cảm xúc không nằm ở những lọng che rợp trời hay cờ xí rực rỡ. Cảm xúc nằm ở những đôi bàn tay run rẩy, gầy guộc, nổi đầy gân xanh vuốt ve từng hàng chữ khắc chìm trên tấm bia đá lạnh ghi dấu những người cha, người chồng, anh em và cả những người bạn thuở hoa niên … đã nằm lại trong cái ngày giỗ trận năm xưa. Những tiếng khóc không thành tiếng, nhưng những giọt nước mắt nghĩa tình cứ thế trào ra, lặng lẽ tuôn rơi. Trong trái tim của mọi người, những cái tên trên đá kia như đang hiển hiện bằng xương bằng thịt, anh linh, rạng ngời… Lịch sử lúc này hiện hình như một một mũi kim xuyên thấu, đánh thức lòng trắc ẩn, tình yêu thương đồng bào sâu thẳm trong huyết quản của mọi người mà đặc biệt là những người trẻ tuổi. Họ khóc vì thấu hiểu cái giá của bình yên, rực rỡ mà họ đang được tận hưởng hôm nay đã phải đánh đổi bằng tuổi thanh xuân vĩnh viễn nằm lại của các thế hệ cha ông.

Ánh sáng từ những ngọn nến và những nén hương trầm hắt lên những khuôn mặt đang chắp tay cầu nguyện thấy rõ sự bi thương đã tan biến, nhường chỗ cho một sự bình yên, thanh thản đến lạ kỳ. Đó chính là năng lực chữa lành kỳ diệu của nền văn hóa của chúng ta, người Việt Nam nhớ về chiến tranh không phải để gieo rắc hạt mầm của sự thù hận, mà nhớ để xót thương, để thấu hiểu, để tha thứ và cùng nhau ôm lấy sinh mệnh của hòa bình.

Những cảm xúc nói lên tất cả

Chứng kiến Giỗ trận, cô Phạm Cầm, người Kim Bảng không dấu khỏi nước mắt xúc động, chia sẻ: “Ngày này năm ấy là ngày đẫm nước mắt của mẹ tôi, của gia đình hai bên và của cả làng Kim Bảng. Mẹ từng kể lại rằng, chỉ trong ngày đau thương ấy, mẹ đã mất chồng, mất anh trai, mất anh rể, mất em rể. Một lúc có quá nhiều người thân ra đi. Có những nỗi đau không thể gọi thành tên, chỉ có thể mang theo trong lòng suốt cả cuộc đời. Những năm tháng sau đó, mẹ sống với ký ức về những người đã khuất, nuôi các con trưởng thành và lặng lẽ giữ lại câu chuyện của gia đình để kể cho con cháu nghe. Mỗi lần nhắc lại, mẹ không nói nhiều. Chỉ là những câu chuyện rất mộc mạc về các bác, các chú…, về những ngày cả làng chìm trong đau thương. Nhưng càng lớn, chúng tôi càng hiểu phía sau những lời kể ấy là biết bao nước mắt mà mẹ đã phải nuốt vào lòng. Thương mẹ bao nhiêu thì lại càng tự hào về cha và những người đã hy sinh bấy nhiêu. Họ đã ngã xuống khi quê hương còn trong khói lửa. Họ đã phải đối mặt với sự bắt bớ, tra khảo, bạo lực và cái chết, nhưng vẫn giữ trọn khí tiết, không khuất phục, không phản bội quê hương, đồng đội. Hơn bảy mươi năm đã đi qua. Những người từng chứng kiến ngày đau thương ấy cũng đã dần về với tổ tiên. Nhưng câu chuyện vẫn còn. Mỗi mùa Giỗ trận trở về, những người con, người cháu lại đứng trước Nhà bia tưởng niệm, thắp một nén hương và nhớ đến cha ông mình. Có những giọt nước mắt rơi không chỉ vì đau buồn. Đó còn là nước mắt của lòng biết ơn. Nước mắt của niềm tự hào. Và cả sự nhẹ lòng khi biết rằng những người đã nằm xuống năm ấy vẫn được quê hương gọi tên, vẫn được con cháu tưởng nhớ và vẫn còn hiện diện trong ký ức của làng.”

Hồng Diên, một cô gái dân tộc Tày từ Thái Nguyên về với Kim Bảng để lan tỏa những giá trị tốt đẹp của văn hóa Trà, cảm xúc: “Ban đầu, chuyến đi tới Kim Bảng chỉ đơn giản là một dịp để anh chị em trong HTX Nông sản Phú Lương mang những sản vật, những hương vị của quê hương Thái Nguyên đến góp mặt trong ngày Giỗ trận. Nhưng khi đặt chân tới Kim Bảng, được nghe kể về lịch sử của làng, về những con người đã ngã xuống, chuyến đi ấy bỗng trở thành một trải nghiệm rất khác. Em được nghe câu chuyện về 18 cán bộ, chiến sĩ và nhân dân Kim Bảng đã bị bắt, bị tra khảo, bị tra tấn, nhưng vẫn không khuất phục. Họ đã lựa chọn sự hy sinh thay vì phản bội quê hương và đồng đội. Nghe tới đó, em thực sự xúc động. Thế hệ của chúng em sinh ra khi đất nước đã hòa bình. Những gì biết về chiến tranh phần lớn đến từ sách vở, từ những câu chuyện của ông bà, cha mẹ. Nhưng khi đứng ngay trên mảnh đất từng chứng kiến đau thương, nhìn thấy nơi tưởng niệm, nhìn những người con, người cháu thành kính thắp hương cho cha ông mình, cảm xúc hoàn toàn khác. Lúc đó mới thấy hai chữ ‘hòa bình’ không hề nhẹ nhàng. Đằng sau cuộc sống bình yên của thế hệ hôm nay là biết bao con người đã phải nằm xuống. Thế hệ ông cha đã hy sinh rất nhiều để giành lại độc lập cho đất nước, nhưng riêng câu chuyện của Kim Bảng thực sự khiến em xúc động. Có những mất mát lớn đến mức em không dám tưởng tượng những người mẹ, người vợ và những gia đình năm ấy đã phải chịu đựng như thế nào. Mang hương quê Thái Nguyên đến Kim Bảng, nhưng khi trở về, điều em mang theo nhiều nhất lại không phải là những gì đã đem đến. Mà là câu chuyện của một làng quê. Là hình ảnh những người đã nằm xuống. Là những giọt nước mắt của người ở lại. Và hơn tất cả, là một cảm nhận rất sâu sắc về giá trị của hai chữ ‘hòa bình’. Có lẽ sau chuyến đi này, mỗi khi nghĩ đến hòa bình, em sẽ nhớ rằng nó không phải là điều tự nhiên mà có. Đó là điều được đổi bằng máu, bằng nước mắt và bằng cả tuổi xuân, sinh mạng của những thế hệ đi trước. Kim Bảng đã để lại trong em một câu chuyện lịch sử mà em tin rằng mình sẽ còn nhớ mãi.”

Bình An, sinh viên Y khoa của Trường Đại học Y Dược, Đại học Quốc gia Hà Nội bày tỏ cảm xúc: “Em cảm ơn vì đã cho em cơ hội được tham dự Lễ Giỗ trận Kim Bảng. Là một sinh viên trẻ, trước đây em đã được học nhiều về lịch sử dân tộc, về các cuộc kháng chiến, về những thế hệ cha anh đã hy sinh vì độc lập, tự do. Nhưng những bài học trong sách và cảm giác khi trực tiếp tham dự một lễ tưởng niệm thực sự rất khác nhau. Khi có mặt tại Kim Bảng, được nghe kể lại câu chuyện về những người đã hy sinh, được nhìn thấy Nhà bia tưởng niệm, được chứng kiến những cụ già, những thân nhân và con cháu của các liệt sĩ thành kính dâng hương, em cảm thấy lịch sử bỗng trở nên gần gũi hơn rất nhiều. Lịch sử lúc ấy không còn chỉ là ngày tháng hay những con số. Lịch sử là một người cha đã không trở về. Là một người vợ phải sống tiếp quãng đời còn lại trong nỗi nhớ chồng. Là những người con lớn lên mà chỉ biết cha mình qua lời kể. Là những gia đình trong một ngày mất đi nhiều người thân. Và là những con người đã đứng trước cái chết nhưng vẫn lựa chọn trung thành với quê hương, với đồng đội và với lý tưởng của mình. Em biết ơn vì chuyến đi này đã giúp em hiểu hơn về truyền thống cách mạng, về lòng yêu nước của dân tộc và đặc biệt là hiểu sâu sắc hơn sự hy sinh của những người đi trước. Trước đây có thể mình vẫn thường nói rằng phải biết ơn các anh hùng liệt sĩ. Nhưng khi được đứng trước nơi tưởng niệm, khi nghe câu chuyện của những gia đình đã mất cha, mất chồng, mất anh em, hai chữ ‘biết ơn’ bỗng có một ý nghĩa khác. Nó không còn là một câu nói. Nó trở thành một cảm xúc. Một sự kính trọng. Và cũng là một lời nhắc nhở đối với thế hệ trẻ rằng cuộc sống hôm nay được xây dựng từ những hy sinh của rất nhiều người. Có lẽ điều đáng quý nhất mà em nhận được sau Lễ Giỗ trận không chỉ là hiểu thêm một câu chuyện lịch sử của Kim Bảng. Mà là biết sống chậm lại một chút để trân trọng hòa bình, trân trọng những điều tưởng như rất bình thường trong cuộc sống hôm nay và tự nhắc mình phải sống sao cho xứng đáng hơn với những thế hệ đã nằm xuống.”

Từ sự hy sinh của lớp cha ông đi trước, các thế hệ hôm nay thấu hiểu giá trị của độc lập, tự do và hòa bình. Kim Bảng, một ký ức không thể lãng quên, một niềm tự hào được truyền mãi qua các thế hệ mai sau.

Bài học và những vấn đề đặt ra trong kỷ nguyên số

Lễ Giỗ trận Kim Bảng năm 2026 khép lại, nhưng âm hưởng của nó sẽ còn vang mãi trong tâm khảm của những người tham dự, bởi nó là dẫn chứng sinh động nhất về sức mạnh trường tồn của nền văn minh lúa nước Việt Nam với các đặc trưng sau:

Giỗ trận tôn vinh sự hy sinh vì Quốc gia, Dân tộc: “Sống chiến đấu vì Tổ quốc, chết hóa thạch cùng quê hương”, đó là sự phong Thần dân gian, biến những con người bình dị thành điểm tựa tâm linh bảo vệ làng xã và không một ai bị bỏ lại phía sau trong ký ức cộng đồng.

Thể hiện rõ tinh thần nghĩa đồng bào và sự bình đẳng, xóa mờ mọi khoảng cách thế hệ hay dòng họ. Mọi người dân dù đi làm ăn xa hay ở lại quê nhà, đều hướng về mái đình chung thắp nén hương nghĩa tình. Mâm cơm cúng giỗ không phân biệt đẳng cấp. Triết lý “Nhân chủ Thái hòa” lấy con người làm gốc, lấy sự hòa hợp làm đích đến được thực hành trọn vẹn khi dân làng cùng ngồi lại bên nhau chan hòa bên mâm cơm giỗ chung, xóa bỏ mọi ranh giới tư lợi cá nhân.

Giỗ trận thể hiện chiều sâu đạo lý và ý nghĩa nhân văn cao cả: Nếu pháp luật quản lý xã hội bằng lý trí điều luật, thì Lễ Giỗ trận quản lý cộng đồng bằng nghĩa tình. Người dân trong ngày Giỗ trận khi cùng thắp nén hương tri ân, mọi khúc mắc đều được hóa giải trong tinh thần nhường nhịn, đồng lòng và tha thứ.

Cốt lõi làm nên nét đẹp độc đáo vượt thời gian của Lễ Giỗ trận chính là tinh thần nhân văn và đạo lý nghĩa tình cao đẹp Việt Nam, khác hẳn với các hình thức ở phương Tây và các nước châu Á tưởng niệm người lính bằng sự tôn vinh mang tính “Quốc gia – Công dân”, thì người Việt Nam lại tưởng niệm bằng sự gắn kết mang tính “Gia đình – Làng xã”. Phương Tây biến người lính thành tượng đài, người Việt Nam đưa người lính trở về làm người thân ngồi chung mâm cơm gia đình. Trong lịch sử của nhiều quốc gia, các trận chiến thường được ghi nhớ qua những biểu tượng hay các trang sử biên niên lạnh lẽo. Nhưng ở Việt Nam, lịch sử được bảo tồn bằng một hình thức dung dị mà sâu sắc đó là “Cốt hóa lịch sử vào tín ngưỡng dân gian” trường tồn trong lòng các gia đình, làng xã, tế bào của xã hội Việt Nam.

Từ sự tiếp nối lịch sử và sự đối sánh với thế giới, có thể rút ra đặc trưng cốt lõi của Lễ Giỗ trận Việt Nam khi bước vào thời đại mới (kỷ nguyên số và hội nhập) đó là tính “Gia đình hóa” chủ nghĩa Anh hùng. Trong thời đại mới, khi những đại tự sự về chiến tranh dần lùi xa, Giỗ trận kéo lịch sử lại gần gũi hơn bao giờ hết. Sự vĩ đại của quốc gia được thu nhỏ lại bằng một mâm cơm giỗ ở đình làng. Người dân không chỉ cúi đầu trước những “Liệt sĩ” vĩ đại, mà họ đang khóc thương cho những người chú, người anh, người hàng xóm của mình. Đặc trưng này giúp giáo dục thế hệ trẻ một cách tự nhiên, nhẹ nhàng mà sâu sắc: Yêu Tổ quốc bắt đầu từ việc biết ơn những con người cụ thể của quê hương mình. Giỗ trận trong thời đại mới không mang màu sắc kích động hận thù hay tự hào cực đoan mà là không gian của sự xoa dịu, đặc trưng này thể hiện khát vọng hòa bình tột cùng của một dân tộc đã chịu quá nhiều đau thương.

Chữa lành nỗi đau quá khứ bằng tình đồng bào chính là liều thuốc mạnh nhất để quốc gia vững bước vươn lên. Giỗ trận thời đại mới là sự gạn đục khơi trong, vẫn giữ nguyên sự linh thiêng, nhưng các hủ tục như đốt vàng mã tràn lan, mê tín dị đoan được thay thế bằng các nghi thức văn minh hơn (như thả hoa đăng sinh học, số hóa bia tưởng niệm, tặng sách, triển lãm thành tựu, hiến máu nhân đạo trong ngày giỗ trận…). Điều này chứng minh năng lực tự điều chỉnh tuyệt vời của văn hóa Việt Nam đó là truyền thống không cản bước hiện đại, mà làm cho sự phát triển hiện đại có thêm chiều sâu lan tỏa.

Các nghệ sĩ chuyên nghiệp và không chuyên cùng nhao phối hợp tri ân các anh hùng liệt sĩ và người dân đã hy sinh tạo nên không khí đoàn kết gắn bó ngày càng tốt đẹp hơn

Bảo tồn và phát huy Giỗ trận trong cuộc sống hiện đại và mai sau

Thế giới bước vào kỷ nguyên trí tuệ nhân tạo và đô thị hóa thần tốc. Con người dễ dàng kết nối toàn cầu qua màn hình ảo nhưng lại có nguy cơ đứt gãy kết nối với cội nguồn thực tại. Một cái cây muốn vươn tán rộng ra bầu trời toàn cầu hóa bắt buộc phải có một bộ rễ cắm sâu vào lòng đất mẹ. Giỗ trận đóng vai trò như một “Mỏ neo tinh thần” của cộng đồng. với người trẻ đó là lớp học lịch sử trực quan nhất khi đứng chắp tay tĩnh lặng trước hương án, sự biết ơn sẽ tự nhiên nảy mầm. Lòng yêu nước không còn là khẩu hiệu sáo rỗng, mà cụ thể hóa bằng trân trọng sự bình yên đang có, từ đó hình thành trách nhiệm xây dựng quê hương. Với cộng đồng, đây là liều vắc-xin hiệu quả kháng lại căn bệnh vô cảm và chủ nghĩa cá nhân. Nó nhắc nhở chúng ta rằng, sự sinh tồn của mỗi con người luôn gắn liền với vận mệnh của cả một tập thể. Chính vì vậy, Giỗ trận không phải là tàn dư của quá khứ, mà là một “hệ miễn dịch tinh thần” của văn hóa Việt Nam. Việc bảo tồn và chuẩn hóa nghi lễ này theo hướng văn minh là giải pháp then chốt để củng cố khối đại đoàn kết và định vị bản sắc quốc gia trong kỷ nguyên hội nhập.

Giỗ trận với mô hình văn hóa chuẩn mực không chỉ là sự gìn giữ quá khứ để tri ân, mà chính là nguồn sức mạnh nội sinh để mọi người vững bước vào tương lai. Duy trì và nâng tầm Lễ Giỗ trận chính là trao cho thế hệ mai sau một tấm lá chắn tinh thần kiên cường, giữ cho ngọn lửa nghĩa tình của làng quê Việt Nam không bao giờ tắt.

Bằng việc tổ chức Lễ Giỗ trận cũng gửi đi một thông điệp mạnh mẽ tới bè bạn quốc tế: Người Việt Nam trân trọng hòa bình vì đã trải qua quá nhiều mất mát trong chiến tranh, ghi nhớ quá khứ không phải để khơi dậy hận thù, mà để nhắc nhở thế hệ hôm nay phải biết về cội nguồn máu mủ, về cái giá của hòa bình, và về sức mạnh vô địch của tình nghĩa đồng bào. Truyền thống không chỉ là những gì được lưu giữ trong bảo tàng, mà là ngọn lửa được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác. Duy trì và phát huy Lễ Giỗ trận chính là trao cho thế hệ mai sau một tấm lá chắn tâm hồn kiên cường, để dù có đi đâu, làm gì, người con của đất Việt vẫn luôn tự hào về cội nguồn văn hiến, tiếp tục viết nên những trang sử vàng cho dân tộc trong kỷ nguyên mới.

Chính vì thế, việc duy trì, bảo tồn và nâng tầm lễ Giỗ trận nói chung và lễ Giỗ trận Kim Bảng nói riêng không chỉ là việc giữ gìn một nếp nhà, một lệ làng, mà là cách người Việt Nam thực hành đạo lý “Uống nước nhớ nguồn”, tiếp nối mạch nguồn Văn hiến Việt, lấy ân tình làm sức mạnh nội sinh để tự tin vững bước, sánh vai cùng các nền văn minh lớn trong thế kỷ 21.

Thật là:

“Thác mà trả nước non rồi nợ, danh thơm đồn sáu tỉnh chúng đều khen;
Thác mà ưng đền miếu để thờ, tiếng ngay trải muôn đời ai cũng mộ…
Nước mắt anh hùng lau chẳng ráo, thương vì hai chữ thiên dân;
Cây hương nghĩa sĩ thắp nên thơm, cám bởi một câu vương thổ”.

(Trích: Văn tế nghĩa sĩ Cần Giuộc, Nguyễn Đình Chiểu)

Giỗ trận mãi mãi là một khúc tráng ca bất diệt, nói rằng nền văn hiến và dân tộc Việt Nam sẽ trường tồn trường cửu cùng nhật nguyệt./.

Hội những người yêu quý mến Kim Bảng